Chorwackie parki narodowe, które musisz odwiedzić

Wprowadzenie

Osiem parków narodowych na kraj wielkości niecałej połowy Polski — to całkiem gęsto, jeśli się nad tym zastanowić. I co ciekawe, każdy z nich jest kompletnie inny: jedne to wodospady i jeziora, drugie to gołe, kamieniste wyspy na środku morza, jeszcze inne to góry, które bardziej kojarzą się z Alpami niż z wakacjami nad Adriatykiem. Zastanawialiście się kiedyś, jak to możliwe, że na tak małym obszarze mieści się aż tyle kompletnie różnych krajobrazów?

Ten tekst nie jest wyczerpującym przewodnikiem po każdym z nich z osobna — to bardziej mapa punktów wyjścia, żeby wiedzieć, który park pasuje do Waszego stylu wyjazdu, zanim zdecydujecie się poświęcić na niego cały dzień urlopu. Bo szczerze: nie da się (i nie warto) odwiedzić wszystkich ośmiu w jeden wyjazd.

1. Plitwice — ten, który wygrywa, jeśli macie czas tylko na jeden

Plitwickie Jeziora to najstarszy park narodowy w tej części Europy — powstał jeszcze w 1949 roku, a trzydzieści lat później, w 1979, trafił na jedną z pierwszych list przyrodniczych obiektów UNESCO na kontynencie. Szesnaście jezior połączonych kaskadami, drewniane kładki prowadzące dosłownie nad wodą, i ten specyficzny turkusowy kolor, który bierze się z osadów wapiennych — dokładnie ten sam mechanizm, który barwi jeziora krasowe koło Imotskiego czy w okolicach Knina, o których pisałem przy okazji Splitu i Šibenika, tylko tu na dużo większą skalę.

Jedna rzecz, o której warto wiedzieć, zanim ktoś zdąży Was rozczarować na miejscu: kąpiel w jeziorach jest całkowicie zabroniona, i to nie jest sugestia do zignorowania — teren jest pilnowany, a woda ma tu znaczenie ekologiczne większe niż rekreacyjne. Przyjedźcie więc nastawieni na patrzenie, nie na pływanie. W sezonie bywa tłoczno na tyle, że kładki zamieniają się w powolny marsz w kolejce — jeśli macie wybór, wjeżdżajcie tuż po otwarciu.

2. Krka — wodospady bliżej naszej oferty niż myślicie

O Krce pisałem już naprawdę szeroko przy okazji artykułu o okolicach Šibenika — Skradinski Buk, Roški slap, wyspa Visovac z klasztorem, do którego da się dopłynąć tylko łódką. Nie będę się tu powtarzał punkt po punkcie, ale warto podkreślić jedną rzecz: w przeciwieństwie do większości parków z tej listy, Krka leży dosłownie po drodze, jeśli macie bazę w środkowej Dalmacji. Nie trzeba specjalnej wyprawy — to realna opcja na pół dnia przy okazji zwiedzania Šibenika.

3. Kornati — archipelag, o którym Cousteau podobno powiedział coś pięknego

Kornati to prawie sto pięćdziesiąt wysp i skał (dokładna liczba zależy od tego, jak ktoś liczy — same większe wyspy to inna cyfra niż wszystkie skałki wystające z wody, więc nie przywiązujcie się do jednej wersji), gołych, kamiennych, prawie bez roślinności, ale z wodą tak przejrzystą, że nurkowałem tam już przy okazji innego artykułu o najlepszych miejscach do nurkowania. Podobno to właśnie o Kornatach Jacques Cousteau miał powiedzieć, że piątego dnia stworzenia świata Bóg, chcąc ukoronować swoje dzieło, na ostatek stworzył Kornaty ze łez, gwiazd i tchnienia — ładna historia, choć szczerze, nie znalazłem jej nigdy w formie, której mógłbym ze stu procentami pewności przypisać konkretne źródło, więc traktujcie to jako piękną legendę, nie cytat z podręcznika.

Zwiedza się je praktycznie wyłącznie od strony morza — pieszej trasy przez park w klasycznym sensie tu nie ma, bo to archipelag, nie jeden kawałek lądu. Najczęściej trafiacie tam w ramach całodniowego rejsu z Zadaru, Murtera albo Šibenika, z przystankiem na kąpiel gdzieś między skałami. Jeśli lubicie widoki, które wyglądają, jakby ktoś odjął z krajobrazu wszystko poza kamieniem, wodą i niebem — to jest dokładnie to miejsce.

4. Mljet — wyspa, na której podobno uwięziona była Kalipso

O Mljecie i jego słonych jeziorach, klasztorze na wysepce i plaży Saplunara pisałem już przy Dalmacji Południowej i przy ukrytych plażach, więc nie będę tego powtarzał. Jedna rzecz, którą tam pominąłem: część miejscowych i badaczy identyfikuje Mljet jako wyspę Ogigię z Odysei — miejsce, gdzie nimfa Kalipso miała przetrzymywać Odyseusza przez siedem lat. To jedna z kilku wysp na Morzu Śródziemnym pretendujących do tego tytułu, więc traktujcie to jako sympatyczną legendę, nie ustalony fakt historyczny — ale spacerując wieczorem wokół Velikiego Jezera, łatwo zrozumieć, dlaczego akurat to miejsce ktoś mógłby wybrać na mit o zatrzymanym w czasie zakątku świata.

5. Paklenica — kanion, do którego wspinacze jeżdżą z całej Europy

Paklenica leży zaskakująco blisko wybrzeża, kawałek od Zadaru i Starigradu — rano możecie być na plaży, po południu w zupełnie innym świecie, wśród skalnych ścian kanionu Wielkiej Paklenicy. Ściana Anića Kuk, wznosząca się kilkaset metrów nad dnem kanionu, jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc wspinaczkowych w całej Europie Środkowej — jeśli w sezonie zobaczycie na szlaku ludzi obwieszonych sprzętem wspinaczkowym, to nie przypadek, tylko dokładnie po to tu przyjechali.

Nie trzeba jednak wspinać się, żeby docenić to miejsce — sama trasa wzdłuż dna kanionu, obok strumienia, w cieniu wysokich ścian, jest dostępna dla każdego, kto ma wygodne buty i trochę kondycji. Latem, kiedy wybrzeże się gotuje w słońcu, kanion trzyma chłód znacznie dłużej — to dobry argument, żeby zaplanować tu dzień właśnie w środku najgorętszego tygodnia urlopu.

6. Brijuni — wyspy Tity, o których pisałem już dwa razy

Brijuni opisywałem już przy okazji Kvarneru (historia słonicy Lanki, prezentu od Indiry Gandhi) i przy jednodniowych wycieczkach z Istrii (safari park z potomkami zwierząt-prezentów dla Tity) — więc jeśli szukacie pełnej opowieści o tym miejscu, tam ją znajdziecie. Tu tylko przypomnę: to park wyspiarski blisko Puli, gdzie historia XX wieku miesza się z naturą w sposób, jaki trudno znaleźć gdziekolwiek indziej w Chorwacji.

7. Risnjak — góry, z których wypływa rzeka płynąca aż do Morza Czarnego

Risnjak to park górski w głębi Kvarneru, mniej znany niż reszta listy, i to jest dokładnie jego atut. Gęste lasy, dzika przyroda (nazwa parku pochodzi od rysia, choć zobaczenie go na własne oczy graniczy z cudem) i źródła Kupy, rzeki, która — w przeciwieństwie do większości chorwackich cieków wpadających prosto do Adriatyku — płynie w głąb lądu i ostatecznie, poprzez system innych rzek, dociera aż do Dunaju i dalej do Morza Czarnego. Zastanawialiście się kiedyś, że kropla wody, która wytryska ze źródła kilkadziesiąt kilometrów od Adriatyku, może skończyć podróż w zupełnie innym morzu, o tysiące kilometrów dalej?

8. Północny Velebit — trasa, którą budowano ręcznie osiemdziesiąt lat temu

Ten park to najbardziej „górska” wersja Chorwacji, jaką znajdziecie — surowe granie, widoki, które nie mają nic wspólnego z pocztówkową Dalmacją, i cisza, której próżno szukać na wybrzeżu w lipcu. Najsłynniejszy szlak w tej okolicy, Premužićeva staza, został wybudowany ręcznie w latach trzydziestych XX wieku przez inżyniera leśnictwa Ante Premužicia — kamienna ścieżka wijąca się wzdłuż grani na wysokości ponad tysiąca metrów, zbudowana bez ciężkiego sprzętu, jaki mamy dziś do dyspozycji. Cały masyw Velebitu ma zresztą status rezerwatu biosfery UNESCO — nie tylko sam park narodowy, ale znacznie szersze pasmo gór ciągnące się wzdłuż wybrzeża.

Pogoda w górach potrafi się zmieniać szybciej, niż zdążycie zareagować, więc traktujcie to poważnie: dobre buty, warstwy ubrania, i sprawdzona prognoza, zanim wyruszycie na dłuższy odcinek.

Kiedy jechać, żeby było najprzyjemniej

Najlepszy komfort zwykle dają maj-czerwiec i wrzesień: jest ciepło, ale mniej tłoczno i łatwiej o spokojne zwiedzanie. Lipiec i sierpień bywają piękne, ale wymagają strategii: wcześnie rano, przerwa w południe, a na górskie parki — start jeszcze wcześniej, zanim słońce rozgrzeje kamienne szlaki. Poza sezonem, o czym pisałem szerzej w artykule o Chorwacji poza sezonem, część usług może działać skromniej, ale przyroda często wygląda genialnie, a Wy macie ją praktycznie dla siebie.

Jak uniknąć tłumów w najpopularniejszych parkach

Celujcie w wejście tuż po otwarciu, a nie „po śniadaniu i kawce”. Wybierajcie trasy nieco dłuższe lub mniej oczywiste — większość ludzi trzyma się najkrótszych pętli. Jeśli możecie, odwiedzajcie parki w dni powszednie, bo weekendy w sezonie bywają intensywne, zwłaszcza w Plitwicach i Krce. Dobra zasada: im bardziej „ikoniczne” miejsce, tym bardziej opłaca się poranek.

Co zabrać, żeby nie cierpieć po godzinie

• wygodne buty (na kładki i kamienie zdecydowanie lepsze niż klapki)
• woda i coś małego do jedzenia
• ochrona przed słońcem (czapka, krem, okulary)
• repelent na komary (blisko wody, zwłaszcza w Plitwicach i na Mljecie, bywa przydatny)
• lekka kurtka w górach (Paklenica, Risnjak, Velebit — pogoda bywa zmienna nawet latem)

Dojazd i logistyka

Najwięcej elastyczności daje samochód, szczególnie jeśli chcecie zwiedzać kilka punktów w jeden dzień. Na parki wyspiarskie — Kornati, Mljet, Brijuni — najlepiej działa wycieczka łodzią lub zaplanowany dojazd promem, nie da się tam po prostu podjechać autem. Przy parkach górskich i w głębi lądu warto zarezerwować więcej czasu na dojazd i powrót, niż podpowiada mapa — górskie drogi bywają wolniejsze, niż się wydaje.

Bilety i zasady, o których warto wiedzieć

Ceny biletów i zasady wejść potrafią się zmieniać sezonowo, dlatego najlepiej sprawdzić aktualne informacje na oficjalnych stronach parków tuż przed wyjazdem, zamiast wierzyć liczbie sprzed roku czy dwóch. W części parków obowiązują konkretne ograniczenia związane z ochroną przyrody — jak wspomniany zakaz kąpieli w Plitwicach — więc warto podejść do tego z luzem: to ma być przygoda, nie walka o „zrobienie wszystkiego” wbrew regulaminowi.

Jeśli baza to środkowa Dalmacja

Z bazy w środkowej Dalmacji — Splicie, Trogirze, Omišu, Makarskiej, Šibeniku — w zasięgu jednodniowej wycieczki macie właściwie połowę tej listy: Krkę praktycznie po drodze, Kornati łodzią, Mljet i Paklenicę jako dłuższy, ale wykonalny wypad.

FAQ